Gevrek nedir?

Sözlük anlamına bakarsak kırılınca ya da ısırılınca kıtır kıtır eden, taze, ezilmeyip ve uzamayan, kolayca koparılıp ufalanan maddeye gevrek denir. Bir de yiyecek olarak gevrek, simit vardır. Ama İzmirliyseniz nerede olursanız olun simide gevrek demezsiniz. İzmir’de simit yenmez, gevrek yenir. Her ne kadar Türkiye’nin geri kalanı aradaki farkı bilmese de Gevrek ve Simit aynı şey değildir. Evet ikisinin görünümü birbirine benzer ama tadı farklıdır.

Simit Türklerin neredeyse geleneksel karnı acıktığında atıştırmak için aldığı ilk yiyecektir. Sabah kahvaltısında da yenir, günün geri kalan her saatinde de. Öğleden sonra beş çaylarının vazgeçilmezidir. Öğrencinin, sabah ise gidenlerin bir bardak çay eşliğinde yediği, ekmekten sonra en yaygın tüketilen, Türkiye dışında yaşayan Türklerin özlem duydugu çıtır tadtır. Türkiye’de nereye giderseniz gidin, mutlaka simit bulursunuz. Ama gevreği sadece İzmir’de yersiniz. İstanbul’da, Ankara’da gevrek yoktur.

Sokaktan gelen sese kulak verin, “gevrekçii, taze gevrek, çıtır gevreek” diye bağıran birini duyarsanız, Türkiye’nin en güzel şehrindesinizdir. İzmirli gevreği tek almaz, en az iki tane alır ki yolda tanıdık birine rastlarsa paylaşsın diyedir. Yürüyün bakın Sevgi yolunda, var mı tek başına gevrek yiyen? Karşıkaya’dan Konak’a giden vapurlarda çayın yanında gevreğini yerken martıları besleyen kızlar, oğlanlar, birbirlerine gülümserler. Kimse de bu kız oğlana gülümsedi diye hır çıkarmaz. Burası İzmir, ülkenin geri kalanı kadın kısmını eve kapatıp, kafasına bir bez parçası takıp, eline üç çocuk verip erkeğe muhtaç ettirmeye çalışsa da, İzmirli hatunlar buna kolay kolay eyvallah demeyecektir. Var mı öyle gıkı çıkmayan, evde oturup başı bağlı, ailesinin münasip göreceği kocayı bekleyen, hayattaki tek idali üç çocuk yapmak olan İzmirli kız modeli?
Ağaç altında içinde süte bulanmış gevrek parçaları olan yoğurt kapları sokaktaki kedi ve köpekler içindir. Bil ki civarda bir Ayşe teyze, Mahmut amca vardır, koymuştur kapı ününe.

Sabahın erken saatlerinde gevrekçi çocukar sokaklarda “taze gevreek” diye bağırarak dolaşırlar. Apartmanlardan sarkıtılan sepetlere gevrek koyup, ya da apartmana girip, kapıdan ev sahibine gevrek satarak eve servis çıtır gevrek hizmeti verirler. Alsancak, Karşıkaya, Bornova ya da Konak civarındaysanız mutlaka köşe başlarında bir gevrek satan bir büfeye, camekanlı gevrek arabasına, ya da bir el tezgahına rastlarsınız.

Gevrek nasıl pişirilir?

Siz siz olun bir İzmirli’ye “simitle gevrek aynı şey” demeyin, cevap olarak “senin anan güzel mi” diyebilir, sonra siz de anlamayıp bön bön bakabilirsiniz.
Görünüşleri aynı olsa da tadları farklıdır, zira yapılma teknikleri birbirinden değişiktir. İzmir gevreği mayalı hamurdan açılarak oluşturulur ve sıcak pekmezli su karışımı dolu havuzlarda bir süre pişirildikten sonra üzerleri susamlanır. Sonra da fırına verilerek yeniden pişirilir. Yani aslında gevreğe iki kez pişirme işlemi uygulanır. Bu yüzden de İzmir gevreği çıtır çıtırdır. Simit ise hamurun üzerine sulandırılmış soğuk pekmez sürüldükten sonra üzeri susamlanır ve fırında pişirilir. Tabii bir de gevrekle simidi yuvarlama işlemi birbirinden ayrıdır; simit bükülerek yuvarlanırken, gevrek düz olarak yuvarlanır. Bir başka onemli faktör de gerçek gevrek fırınları kara fırın tabir edilen odun ateşi ile pişirilen fırınlardır. Mesela Alsancak gevrek fırını (Saint Joseph Lisesinin arka sokağındaki) 1961′ den beri sabah 5’de gevrek yapmaya başlar. Bence İzmir’in en güzel gevrek fırınıdır. Dapdar bir sokak arasında, kendi halinde, ama mis gibi kokular salarak gevrek yapan bu fırının önünde sabah kuyruğa girmiş gevrek çıkmasını bekleyenleri görürseniz şaşırmayın, lezzetli gevrek beklemeye değerdir.

gevrek zamanı
gevrek zamanı

Unutmadan bir de gevreğin bir üst modeli kumrudan bahsetmek gerek. Kumru, içine bir parça beyaz peynir, iki-üç dilim incle dilim domates ve bir yeşil biber koyulmuş gevreğin oval şekilde, tombul olanıdır.
Çeşme, Alaçatı ve civarında oldukça ünlenen kumrucular, kumrunun sıcak olanını servis eder. Sıcak kumru Alsancak büfecilerinin de gözdesidir. Kumrunuz isteğe gore sucuklu, salamlı, tulum peynirli, tost makinesinde ısıtılmış olarak servis edilir. İtiraf edeyim kumruyu gevrekden daha fazla seviyorum. Kumru seven o kadar çok Amerikalı tanıdım ki, hala nasıl oldu da Amerika’da kumru dükkanı açan yok, hayret doğrusu.

Cebimde kumru ile Portland PDX havaalanına inmişliğim var yani. Sadece ben değil San Diego ‘da yaşayan arkadaşım Neal Lange da kumru severlerden. Bakar mısınız yaptığı tabloya?

Ressam Neal Lange
Ressam Neal Lange

Gevrek ve kumru İzmirlilerin olmazsa olmazlarından. Eğer hala gevreğe simit diyecekseniz aradaki nüansı anlamanıza yardımcı olması için alın bir kaç gevrek paylaşın arkadaşlarınızla Kordon’da bir kafede, söyleyin bir çay ya da ada yanına, belki fikriniz değişir.

Gevrek yazıları:
http://www.yeniasir.com.tr
http://www.itusozluk.com
http://www.izmirni.com/
http://ya2004.yeniasir.com.tr/
http://www.evcini.com

Please share it
Email this to someoneShare on Google+Pin on PinterestTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Facebook

3 thoughts on “Gevrek nedir?

  1. Merhaba Nur :) cok tesekkurler gevrek yazisi icin, sayende hepimiz bilgilendik simit/gevrek farki adina : ) ne isterdim Izmir’de olup gevregin tadini cikarmayi!! Bu yazini Facebook sayfamda paylasacagim, selamlar, Ozlem

  2. Nur, ben simit diyeceğim çünkü İstanbulda simit diyoruz. Ayrıca İzmirin gevreği harika, İzmire geldiğimde genellikle hergün gevrek alır ve baba da sabah kahvaltılarında alırdı. Buarada İstanbula dönerken bir kaç tane de İstanbula getirirdik.

    Şunu söyleyebilirimki İzmirin gevreği daha güzel. Çay ve peynirle birlikte yemek çok lezzet verici.
    Hoşçakal